|
Foto's Marjon Zijlstra Speech Prijsuitreiking Open Call BouwrituelenSpreker: Imke van Dillen
Datum: 12 maart 2026 Ik wil jullie allemaal, mede namens Renske en Matthijs, van harte welkom heten op deze feestelijke bijeenkomst: de prijsuitreiking van de Open Call Bouwrituelen. Deze wedstrijd is een essentieel onderdeel van onze onderzoeksactiviteiten voor het uitvoeringsprogramma van het Faro-verdrag. Frank Altenburg van de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed gaf zojuist al aan hoe cruciaal de relatie tussen mens en erfgoed is, en hoe schadelijk het kan zijn wanneer het erfgoed zo maar verdwijnt. Als we nu naar de wereld om ons heen kijken, wordt dagelijks pijnlijk duidelijk hoe relevant dit verdrag is. Ook in onze eigen Nederlandse samenleving is de band tussen mens en de bebouwde omgeving groot en belangrijk. Met de naderende lokale verkiezingen laait het maatschappelijke debat over wonen, bouwen en herbestemmen weer op. Maar ook thema’s als saamhorigheid, polarisatie, solidariteit en empathie spelen een hoofdrol in het publieke debat. Samen met velen hoop ik vooral dat we ons als samenleving niet verder uit elkaar laten drijven. Dat we oog blijven houden voor wat de ander beweegt. Dat we ruimte blijven vinden voor elkaars verhalen en met liefde kunnen kijken naar de plekken waar we — ondanks onze meningsverschillen — ons leven vormgeven. Juist op die momenten van verandering, wanneer een gebouw dat onze herinneringen omhult een nieuwe fase ingaat, moeten we de gezamenlijke waarde daarvan inzien. Elkaar helpen vieren wat er door de kamers zingt, > Elkaar laten horen wie er door de gangen liep, > Elkaar helpen zien wat de stenen voor ons dragen, > En hoe elke deur die je samen sluit, een nieuw en gedeeld begin is. Dat is in mijn ogen de kracht van Bouwrituelen. De filosoof Byung-Chul Han schrijft in zijn werk ”het verdwijnen van rituelen”: "Een bouwritueel veroorzaakt een verbintenis, een heelheid, een gemeenschap die tot stand wordt gebracht. We kunnen bouwrituelen definiëren als symbolische technieken om ergens in thuis te raken. Ze veranderen het 'in-de-wereld-zijn' in een 'thuis-zijn'. Ze maken van de wereld een betrouwbare plaats." Onze eigen definitie van een bouwritueel is: een sociaal ritueel waarbij burgers actief participeren in het markeren van een overgangsmoment van een bouwwerk. Net als een mens heeft een gebouw een geboortedatum, een leven en een sterven. En daarom herkennen wij mensen die overgangsmomenten in het leven van gebouwen zo goed. En ervaren we hoe kaal het is als er níks wordt georganiseerd bij overgangsmomenten als een afscheid, bij het einde van een tijdperk, of juist bij een gezamenlijke start. Maar de vraag is: Wie begeleidt deze overgang? Dat is toch niet enkel de verantwoordelijkheid van de eigenaar? Op dit moment weten nog te weinig mensen dat ze zelf die verbinding met hun leefomgeving kunnen maken. Daarom is het zo belangrijk dat we deze oude traditie van bouwrituelen herontdekken, nieuw leven inblazen en op een eigentijdse manier praktiseren. In de geschiedenis was dit volkomen vanzelfsprekend. In heel Europa voerden mensen in de Middeleeuwen rituelen uit voor de huizen die zij bouwden. Archeologen vinden daar nog altijd bouwoffers van terug — van drank en spijs tot symbolische gaven. Ook 'verlatingsrituelen' waren de normaalste zaak van de wereld: een dankjewel als waardig afscheid van een plek. Men deed dit om het daarmee in balans te brengen en in harmonie te zijn met de grond, de natuur, het grotere geheel waar men onderdeel van uit maakt. Is die balans niet precies wat wij ook nu zoeken? Met dezelfde vanzelfsprekendheid! Vandaag vieren we de herontdekking van die traditie. We vieren dat iedereen in actie kan komen voor onze leefomgeving, en dat je geen eigenaar hoeft te zijn om vorm te geven aan een overgangsmoment. Van weerstand naar verbindingEn houdt je niet in als er bezwaarmakers zijn: de felste 'bezwaarmakers' zijn vaak de mensen met de sterkste band met een plek. Waar de één een bouwplaats ziet, ziet de ander een stuk van zijn identiteit veranderen. Onze Rijksbouwmeester merkte het al terecht op: we hebben sociale rituelen nodig om de relatie tussen mens en gebouw te bestendigen. De Open Call heeft geresulteerd in 20 initiatieven voor bouwrituelen verspreid over het land. De kracht van eenvoud Het viel de jury op dat een goed bouwritueel niet groots of duur hoeft te zijn. Het zit in de eenvoud. Ik noem een aantal van de vele verrassende en tevens bevrijdende voorbeelden:
We zagen ook hoeveel verschillende uiteenlopende aanleidingen er zijn om een bouwritueel te initieren: van de verhuizing van een zorginstelling voor demente bewoners tot de behoefte aan een veilige bouw zonder ongelukken. Van een waardig afscheid van een gesloopt pand tot een gezamenlijke start in een nieuwbouwwijkje. Al deze inzendingen toonden het belang van 'embodied placemaking' met daarbij de behoefte van het fysiek ervaren van een ruimte voordat deze verandert. De menselijke maat in steen De prijswinnaars hebben allen veel tijd besteed aan een actief origineel en zelf vormgegeven vooronderzoek. Dat is essentieel, want zo leidt onderzoek leidt tot verrassende ontdekkingen die weer inspiratie bieden voor het vormgeven van het bouwritueel en tevens inspiratie voor de beweging naar de toekomst. De meest ontroerende inzichten kwamen voort uit projecten die de kwetsbaarheid opzochten. Denk aan de verhuizing van zorgcentrum Molenberg, waar muziek de bewoners met dementie houvast en troost geeft bij deze verandering. Een nieuwe traditie Doe mee met deze revolutie van verbinding. Laten we vandaag niet alleen prijzen uitreiken, maar samen een belofte doen: dat we nooit meer een overgangsmoment van een gebouw voorbij laten gaan zonder het te ritualiseren. Je eigen huis, de school van je kinderen, of dat dierbare pand in de buurt. Want een plek komt pas echt tot leven als de mensen die er wonen, werken en dromen zich erin herkennen, en er thuis raken. Tot slot Weet ons te vinden! We hebben een infoloket in Den Bosch. Alle inspirerende bouwrituelen uit deze Open Call en het volledige juryrapport gaan we met jullie delen. Abonneer je op onze nieuwsbrief en hou onze aanstaande Inspiratiegids in de gaten. Ons Infoloket Bouwrituelen is er voor iedereen die aan de slag wil met bouwrituelen. Samen brengen we deze positieve dynamiek op gang waarin burgers, eigenaren, overheden en de vastgoedwereld gezamenlijk verantwoordelijkheid dragen voor ons erfgoed in transitie. Dank jullie wel.  spreker Frank Altenburg - Rijksdienst Cultureel Erfgoed
Goedemiddag! Heel fijn om hier vanmiddag – in het mooie ’s-Hertogenbosch – als vertegenwoordiger van de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed iets te mogen zeggen bij de prijsuitreiking van de Open Call Bouwrituelen. Mij is gevraagd iets te vertellen over het Verdrag van Faro. En waarom bouwrituelen in dat kader van belang zijn. Maar eerst een vraag: Wie hier in de zaal kent het Verdrag van Faro? Zo ja, graag de hand even omhoog. Het Verdrag van Faro is een verdrag van de Raad van Europa, dat in 2005 in Faro tot stand kwam. Anders dan de andere erfgoedverdragen – die voor architectonisch erfgoed, voor archeologie en voor landschap – richt dit verdrag zich niet zo zeer op het behoud en de instandhouding van cultureel erfgoed, maar juist op de betekenis van erfgoed voor de samenleving. Het verdrag was een reactie op de burgeroorlog die eind vorige eeuw plaatsvond in het voormalige Joegoslavië. Daarbij werd het vernietigen van het erfgoed van de ander ingezet als bewust strijdmiddel. Het verdrag stelt dat ieder mens het recht heeft betrokken te zijn bij het cultureel erfgoed van de eigen keuze. Dit met respect voor de rechten en vrijheden van andere mensen. Het verdrag gaat uit van de noodzaak om iedereen in de samenleving te betrekken bij het voortdurende proces van wat erfgoed is, en hoe dat behouden wordt. En het zet in op de waarde en het potentieel van cultureel erfgoed als bron van duurzame ontwikkeling en voor de kwaliteit van leven in een voortdurend veranderende samenleving. Nederland heeft het verdrag in januari 2024 ondertekend. En momenteel loopt het proces van ratificatie. Voor de toepassing van het verdrag in de Nederlandse praktijk zijn in samenspraak met het erfgoedveld drie kerndoelen benoemd:
Samen met het erfgoedveld is ook een Uitvoeringsagenda opgesteld, met daarin zestien thema’s met bijbehorende ambities. Daarbij was er ook een tijdelijke Subsidieregeling Uitvoeringsagenda Faro. Hieruit kreeg het initiatief Inspiratieaanbod Bouwrituelen ook een subsidie, en wel onder het thema Democratische Vernieuwing. Het verkennen van nieuwe bouwrituelen is uit het oogpunt van democratisch vernieuwing interessant, omdat het een heel andere en bredere doelgroep aanboort dan de professionals en de vaak institutionele eigenaren die bij monumenten en het herbestemmen van erfgoed betrokken zijn. Het raakt daarmee aan de democratisering van de samenleving. En aan de grote transities in de leefomgeving, zoals de woningbouwopgave. Bouwrituelen scheppen ruimte om in een proces van ruimtelijke verandering diverse betekenissen en verhalen van de plek naar boven te halen. Super interessant is ook dat met de inzet van bouwrituelen een ander soort behoudsstrategie aan de gereedschapskist van de monumentenzorg wordt toegevoegd. Die behoudsstrategieën richten zich meestal op de fysieke aspecten van het erfgoed. Ze bestrijken het hele spectrum van behoud tot sloop, van puur conserverende restauratie tot weg ermee en nieuwbouw. Bouwrituelen bieden een aanvullende strategie, meer gericht op de sociale aspecten van het erfgoed. Ze markeren, in tijd en ruimte, overgangsmomenten in het leven van een monument. En helpen bij het omgaan met verlies in processen van herbestemming en herontwikkeling. Kortom, alle reden om heel nieuwsgierig te zijn naar de ideeën van de studenten die hebben meegedaan aan de Open Call Bouwrituelen.
Betrokken studenten uit heel het land geven betekenis aan overgangsmomenten van ons erfgoed. Uitreiking eerste landelijke ‘Open Call Bouwrituelen’ in ’s-Hertogenbosch ’S-HERTOGENBOSCH, 7 maart 2026 – Op donderdag 12 maart vindt in het Groot Tuighuis de feestelijke ontknoping plaats van de allereerste Open Call Bouwrituelen. Een nieuwe generatie van 21 studenten uit het hele land raakte gefascineerd door de transitie van gebouwen uit hun leefomgeving en ontwierp daarvoor een sociaal bouwritueel. Een deskundige vakjury, met onder anderen de Rijksbouwmeester, kiest de “pareltjes” uit alle inzendingen. Het prijzengeld wordt officieel uitgereikt door wethouder Marianne van der Sloot. De Open Call Bouwrituelen daagde studenten uit om sociale rituelen te ontwerpen die deze overgangsfases betekenis geven. Wat gebeurt er met een gebouw dat zijn oude functie verliest? Deze Open Call laat zien dat betrokken jonge burgers die overgangsmomenten prachtig kunnen markeren. Het is onderdeel van een breder programma van de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed (het Verdrag van Faro), waarin de band met een pand centraal staat. De oogst van een persoonlijk onderzoek "Het is inspirerend om te zien hoe ze het sentiment rondom de transitie van een gebouw hebben weten te doorgronden" aldus Imke van Dillen van de organisatie. De drie winnaars ontvangen een geldprijs beschikbaar gesteld door het Lighthouse Fonds (Bouw & Vastgoed), die zij volledig vrij mogen besteden aan hun verdere professionele groei. Veelzijdige vakjury De inzendingen zijn beoordeeld door een veelzijdige jury met een schat aan ervaring in architectuur, bouw, social design, cultuurhistorie, antropologie en erfgoed:
Naast de onthulling biedt de middag een unieke kans om kennis uit te wisselen over de kracht van bouwrituelen bij herbestemming en transformatie, en over het Verdrag van Faro. Het belooft een inspirerende prijsuitreiking te worden voor alle aanwezigen, afgesloten met een feestelijke borrel op een prachtige historische locatie. Details van het evenement:
  "Dank jullie wel voor deze mooie dagen en mooie aandacht voor het mooie bedrijf in ons mooie Gorinchem."
Barry van Baalen is een bekende hoeder van het staalconcern de Vries Robbé. Hij verzamelt al decennialang verhalen & collector items en verbindt alles en iedereen die deze "oude liefde" deelt. Barry is beide middagen geweest en heeft een mooi verslag gemaakt met filmpjes en foto's. Reacties zijn uiteraard welkom voor Barry van Baalen [email protected]  OUDE LIEFDE ROEST NIET
We zagen ooit de troostende woorden "Traan Laten" op het dak van t NS Centraal Station Rotterdam. Net voor de sloop. Dat maakte zoveel indruk. Geïnspireerd organiseren we nu zelf een dergelijke daad in Gorinchem rondom het leegstaande industrieel erfgoed van de Vries Robbé. Voordat alles hier gaat veranderen, organiseren we een Laatste Schaft in en om de leegstaande fabriekshallen: 23 & 25 januari as. Wil je erbij zijn? Er zijn nog enkele plekken beschikbaar. Meer info op onze speciale webpagina nieuwsartikel Stad Gorinchem Organisatie Imke van Dillen Ontwerp Matthijs Bosman Gemaakt door Maurice Vereecken - Maacken Foto's (4) Johannes van Camp #bouwritueel #verdragvanfaro #devriesrobbé #industrieelerfgoed #gorinchem Bob Thissen daagt je uit!
Studenten, check deze video. Niemand minder dan Bob Thissen — de king van Urban Exploring — heeft een vette uitdaging voor jullie. Je kent hem misschien wel van @exploringtheunbeatenpath en de serie Jeroen's Abandoned Adventures met Jeroen van Koningsbrugge. Bob duikt in de diepste geheimen van verlaten gebouwen en verweesde plekken. Hij daagt JOU uit om hetzelfde te doen en om met die info een sociaal ritueel te ontwerpen voor een leegstaand gebouw. 💰 OPEN CALL Of je nu op het MBO, HBO of WO zit: Wij zoeken frisse denkers die hun fascinatie willen tonen voor een verlaten gebouw. * Wat kun je winnen? Een hoofdprijs van maar liefst € 2.000,- cash! * Wat moet je doen? Laat je inspireren door de vibe van Bob. Onderzoek een leegstaand gebouw en ontwerp een sociaal ritueel ⬇️ HOE DOE JE MEE? Wacht niet tot de deadline je inhaalt. Dit is dé kans om je portfolio een enorme boost te geven en een lekker bedrag op te strijken. 1. Bekijk de video van Bob hierboven 2. Klik op deze link 3. Schrijf je direct in! Deel dit met je projectgroepje of die ene geniale vriend(in) die dit moet zien! #ontwerpwedstrijd #urbex #urbanexploring#exploringtheunbeatenpath #abandonedplaces #urbexrealm #student #opencall Buro Bouwrituelen roept aankomende professionals op: Ontwerp een sociaal ritueel voor een gebouw in transitie Door Brigitte de Swart Een leeg gebouw. De laatste gebruikers zijn vertrokken, de vergunning ligt klaar voor de slopershamer of een complete metamorfose. Juist in die overgangsfase ziet Buro Bouwrituelen uit Den Bosch een kans: om stil te staan en verleden, heden en toekomst van de plek te verbinden. Met een Open Call nodigt het makerscollectief aankomende professionals in erfgoed, architectuur, social design, kunst, marketing en communicatie uit om een sociaal bouwritueel te ontwerpen. “Het gaat erom de ziel van erfgoed tastbaar te maken”, zegt kartrekker Imke van Dillen. We bouwen, verbouwen en slopen in Nederland heel wat af. Oude panden krijgen een nieuwe functie, maken plaats voor nieuwbouw of komen simpelweg leeg te staan. Zulke veranderingen roepen vaak sterke emoties op. Logisch, zegt Imke: “Wij mensen voelen ons sterk verbonden met onze bebouwde leefomgeving. Als daarin iets verandert, blijkt hoeveel mensen zich bekommeren om een plek. Een bouwritueel, een oeroud fenomeen, helpt om de overgang naar het nieuwe te markeren en betekenis te geven – met aandacht, met verbeeldingskracht, met elkaar.” Open Call Aan het idee voor de Open Call ligt het Verdrag van Faro ten grondslag. Dit verdrag ontstond in 2005 na de oorlog in Bosnië en Servië, waar ook elkaars erfgoed werd vernietigd. De Europese Raad stelde zich toen de vraag: wat als mensen zich meer eigenaar zouden voelen van het gemeenschappelijke goed? Het verdrag benadrukt dat cultureel erfgoed van iedereen is. Iets om actief deel van uit te maken, als deelhebber in plaats van deelnemer. Het gaat daarbij niet alleen om monumenten, maar ook om verhalen, tradities en plekken die mensen betekenisvol vinden. Imke: “Onze bouwrituelen sluiten daar naadloos op aan. Met de Open Call willen we daar aanstormend talent bij betrekken, vanwege de waarde van zo’n bouwritueel. We vragen ze om een sociaal ritueel te ontwerpen voor een gebouw dat iets voor hen betekent. Dat kan elk gebouw zijn dat in een staat van transitie is.” Buurtbedevaart Als voorbeeld noemt ze het voormalige winkelpand van Bristol in de Bossche binnenstad. Voordat er appartementen in zouden komen, wilde de eigenaar samen met Buro Bouwrituelen iets doen voor de stad. Tijdens het vooronderzoek kwam vergeten erfgoed aan het licht: op de plek van Bristol stond in de vijftiende eeuw de Sint-Geertruikerk. Gewijde grond dus, waar zich ook een Mariabeeld bevond dat volgens bronnen twaalf wonderen verrichtte en ooit pelgrims uit heel Europa trok. “Uit deze ontdekking ontstond een buurtbedevaart als ritueel”, vertelt Imke. “We plaatsten een geïmproviseerd altaar met de foto van het beeld, dat op dat moment in de Sint-Janskathedraal te bewonderen was. Buurtbewoners en bouwers legden een muntje in het kruis van cement en staken kaarsen aan voor voorspoed en geluk. Die muntjes vertellen over 500 jaar dat hier mensen met aandacht bouwden.” Vooronderzoek als kern Het vooronderzoek is dus de kern van het proces naar het uiteindelijke bouwritueel. Studenten worden aangemoedigd om de geschiedenis te verkennen, door verhalen op te halen over het gebouw en omwonenden en andere betrokkenen te spreken. “Wie een ritueel wil ontwerpen, begint niet met een plan, maar met nieuwsgierigheid”, zegt Imke. “Je gaat op pad met een open houding. Je zoekt verhalen, ontmoet mensen, kijkt wat de plek je vertelt. Je hoeft niet alles te weten, al doende ontdek je wat bij het gebouw past.” Verjaardag Zuid-Willemsvaart Vervolgens is het de bedoeling dat deelnemers aan de Open Call een ritueel ontwerpen dat dienstbaar is aan die plek en het overgangsmoment. Dat kan klein en intiem zijn, maar ook groots en publiekelijk. Zoals het bouwritueel rondom het 200-jarige bestaan van de Zuid- Willemsvaart in mei dit jaar. “Het eerste deel van dit bouwwerk was op 31 mei 1825 klaar”, aldus Imke. “Dit momentum grepen we aan om vanuit de acht brugwachtershuisjes tussen Den Bosch en Helmond de verjaardag te vieren. Tijdens het vooronderzoek hebben we foto’s en verhalen verzameld. Zo bleek dat bij de start van de aanleg een betrokkene een steentje heeft gegooid met een wens voor het nieuwe kanaal. Dat ritueel hebben we overgenomen door mensen te vragen hetzelfde te doen. De burgemeesters van Den Bosch en Helmond begeleidden het ritueel. En de plebaan van de Sint-Jan heeft die dag het kanaal gezegend. Dat was zo mooi – jong en oud, gelovig of niet, allemaal verbonden met hetzelfde water.” Inspiratie opdoen Studenten die zich aanmelden voor de Open Call kunnen meekijken bij het vooronderzoek dat Buro Bouwrituelen momenteel uitvoert in Gorinchem. Onder het motto ‘oude liefde roest niet’ staan op 23 en 25 januari de leegstaande gebouwen van staalfabriek De Vries Robbé centraal. Imke: “We verkennen de locatie en gaan samen schaften in de oude kantine. Door te luisteren naar verhalen van oud-werknemers en buurtbewoners, hopen we te ontdekken welk ritueel recht doet aan deze locatie in transitie.” Meld je aan De Open Call is bedoeld voor studenten van uiteenlopende opleidingen (van mbo tot master) die zich willen verdiepen in de relatie tussen mens, gebouw en omgeving. Meedoen kan alleen of met een team. Elke inzender krijgt persoonlijke feedback van Buro Bouwrituelen. Inschrijven kan tot 20 januari 2026. Uiterlijk 22 februari moeten de ontwerpen binnen zijn. De prijsuitreiking vindt plaats op 13 maart. De winnaar krijgt € 2.000, de tweede prijs is € 1.000 en de derde prijs € 500. Het prijzengeld is beschikbaar gesteld door het Lighthouse Fonds. De resultaten van de Open Call maken deel uit van het onderzoek en de kennisdeling van Buro Bouwrituelen in het kader van het FARO Uitvoeringsprogramma. Voor meer informatie en aanmelding: www.bouwrituelen.nl/open-call.html  |
CREATIEF & VERHALENDLees en beleef de impact van hedendaagse bouwrituelen Archief
Maart 2026
|
BURO BOUWRITUELEN
RSS-feed
|
BURO BOUWRITUELEN is een nieuw makerscollectief met als kartrekker social designer Imke van Dillen. Het initiatief om mensen te mobiliseren voor bouwrituelen is een antwoord op het Verdrag van FARO wat Nederland recent heeft getekend & #vaniknaarwij beweging. Ondersteund door Rijk, Provincie, Gemeenten en bedrijfsleven.
|